Virginia Tassinari, onderzoekster in design & filosofie, docente design en filosofie aan de LUCA School of Arts, pco-initiator DESIS Philosophy Talks, oprichtster van het DESIS LAB van de LUCA School of Arts.<\/i><\/p>\n
Industrie\u00ebn, autoriteiten en het bredere publiek in het algemeen zijn zich steeds bewuster van de rol die design kan spelen bij de creatie van nieuwe producten, diensten en systemen. Dit fenomeen beperkt zich niet enkel tot de verschillende sectoren, we zien het ook terug in de maatschappij waarin we leven.<\/span>1<\/sup><\/a><\/span> Hoewel dit vroeger eigenlijk niet anders was, wordt het besef van de waarde van design steeds universeler erkend: haar vermogen om maatschappelijke uitdagingen te identificeren en aan te pakken, om sociale problemen en het debat errond in een nieuw daglicht te plaatsen door ze vanuit uiteenlopende perspectieven te belichten en zo onverwachte kansen te helpen ontdekken en valoriseren en ze mogelijk om te zetten in concrete acties.<\/strong><\/p>\n De maatschappelijke waarde van design is niet enkel uit te drukken in de radicaal vernieuwende initiatieven die ze genereert, maar ook in haar vermogen om nieuwe betekenissen te genereren, te verschuiven en uit te lichten.<\/span>2<\/sup><\/a><\/span> Daardoor kunnen concrete initiatieven in co-ontwerp en co-productie uitgevoerd worden. Wanneer design ingezet wordt om maatschappelijke waarde toe te voegen \u2013 bijvoorbeeld door nieuwe openbare diensten in co-creatie met burgers, ambtenaren en beleidsmakers mogelijk te maken \u2013 brengt dit een nieuwe benadering van algemeen gebruikte woorden teweeg door ze te anders te kaderen, vb. \u2018burgers\u2019 naar \u2018actieve burgers\u2019.<\/p>\n Dergelijke nieuwe betekenissen worden niet van meet af aan door designers gecre\u00eberd. In zekere zin duiken ze gewoon op in de maatschappij zelf, bijvoorbeeld in bottom-up, fundamentele sociale innovatie, waarbij gemeenschappen van burgers <\/span>3<\/sup><\/a><\/span> samenwerken in kleine, plaatselijke initiatieven om hun eigen buurt te verbeteren. Door aandachtig te luisteren, worden designers zich bewust van de subtiele doch grondige veranderingen in de betekenis van woorden die een belangrijke rol spelen in de duurzame gedragingen van burgers.<\/span>4<\/sup><\/a><\/span> Ze markeren de opkomst van een nieuwe vorm van \u2018algemeen begrip\u2019 rond de betekenis van deze woorden en geven ze nog meer kracht via hun eigen projecten. Zo kunnen ze meer waarde cre\u00ebren voor hun contexten, ze opschalen as het ware. De vraag welke verschoven betekenissen actief uitvergroot moeten worden, is er een waarbij designers zich moeten afvragen of de verandering echt leidt tot een verbetering van de levenskwaliteit van mensen en van onze maatschappij in het algemeen.<\/p>\n De woorden die we gebruiken<\/b><\/p>\n De betekenissen die door dit soort projecten overgebracht worden, staan vaak in schril contrast met diegene waarmee we vertrouwd geraakt zijn door de eeuwen heen. Etymologisch gezien kunnen veel woorden gelinkt worden aan voormalige betekenissen die een directe link hadden met de ervaring van het \u2018mens zijn\u2019. Door de jaren heen werden ze steeds abstracter en verloren ze hun directe verbinding met de menselijke ervaring.<\/span>5<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n In de huidige betekenis van het woord \u2018burgers\u2019, bijvoorbeeld, wordt het idee dat de term verwijst naar echte mensen \u2013 verschillende individuen met verschillende houdingen, behoeftes en bronnen \u2013 vaak niet langer overwogen, in ieder geval niet rechtstreeks. In de traditionele verticale beleidsvormingsmodellen worden burgers vaak voorgesteld als een homogene groep mensen met een relatief passieve houding. Dit is slechts \u00e9\u00e9n voorbeeld van hoe woorden vaak hun originele verbinding met de tastbare realiteit en de menselijke ervaring verliezen. In plaats van ons te helpen de realiteit beter te begrijpen zoals ze is en ernaar te handelen, worden ze eerder een obstakel op onze weg om dat te verwezenlijken.<\/p>\n Op dit specifieke moment maken de betekenissen van sommige woorden die we vaak gebruiken in het alledaagse leven een significante verschuiving door \u2013 omdat ze abstract geworden zijn. We toonden reeds aan hoe de notie van \u2018burgers\u2019 in bepaalde contexten kan veranderen en een meer persoonlijke, heterogene en actieve connotatie kan krijgen, bijvoorbeeld. Hetzelfde geldt voor woorden als <\/i>\u2018politiek\u2019, \u2018democratie\u2019, \u2018maatschappij\u2019 enzovoort. Naargelang ze abstracter worden, worden hun betekenissen in een veranderde context plots in vraag gesteld. Zo herontdekken we manieren waarop deze woorden opnieuw verbonden kunnen worden met het concrete van onze levens in dit tijdperk, opnieuw verbonden met de verhalen van de echte mensen die ze beleven.<\/p>\n Zoals eerder vermeld, komen deze betekenisverschuivingen niet enkel \u2018uit het niets\u2019 opzetten via designprojecten, maar ontstaan ze ook vaak uit bottom-up-initiatieven die overal de kop opsteken, waarin oplossingen en diensten ge(co-)cre\u00eberd worden als prototype, op een manier die de nadruk legt op menselijke waarden en zo meer \u2018menselijke\u2019 kaders geven aan bovenvermelde woorden. Daarom vervangen deze connotaties langzaam maar zeker de vorige en verplaatsen ze zich naar het gebied van het \u2018gemeenschappelijk begrip\u2019. Wanneer designers samenwerken met plaatselijke gemeenschappen om dergelijke bottom-up-initiatieven te steunen, vergroten ze als het ware deze opnieuw gekaderde betekenissen uit met hun inspanningen, door ze opnieuw in het middelpunt van mensenlevens en hun directe menselijke ervaringen te plaatsen. Dus, wanneer design werkt om maatschappelijke uitdagingen aan te gaan en de waarde ervan te verbeteren \u2013 bijvoorbeeld in een regio zoals Limburg \u2013 geeft het niet enkel aanleiding tot nieuwe oplossingen, maar ook tot een nieuw, \u2018menselijker\u2019 begrip van de maatschappij.<\/p>\n Indien men wil onderzoeken welke rollen design kan spelen in de maatschappij van de toekomst \u2013 en dan vooral in de toekomst van een regio \u2013 moet men het begrip van design als \u2018betekenismaker\u2019 onder de loep nemen.<\/p>\n Betekenis produceren<\/b><\/p>\n Terwijl ze objecten, processen, diensten, artefacten enzovoort cre\u00ebren, drukken designers betekenissen uit. Dit komt niet zonder verantwoordelijkheid. Door hun acties en creaties kunnen ze ervoor kiezen om een bestaande, vaak abstracte interpretatie van sleutelbegrippen waarrond de maatschappij evolueert te versterken. Ze kunnen er ook voor kiezen om alternatieve interpretaties over te brengen, waarin de klemtoon meer op menselijk waarden ligt. Dit is een ontwerpkeuze.<\/p>\n Wanneer iemand ontwerpt om de maatschappij te vernieuwen, dan is vaak het laatste van toepassing. Wanneer designers bijdragen aan een gevoelige verschuiving in de mainstream manieren om de realiteit te lezen (bijvoorbeeld van een passief naar een actief idee van burgerschap), kunnen ze gunstige voorwaarden instellen zodat er kleine, plaatselijke initiatieven ontstaan waarin individuen dit nieuwe begrip van burgerschap zelf kunnen ervaren. Door ze te stimuleren om zelf het heft in handen te nemen, kunnen zij aan den lijve ondervinden wat het betekent om waarde toe te voegen aan hun wijken (bijvoorbeeld door nieuwe plaatselijke productiesystemen, diensten enzovoort te co-ontwerpen). Al doende kunnen burgers de voldoening beleven<\/span>6<\/sup><\/a><\/span>die voortvloeit uit hun status als actieve agent in de maatschappij en ervaren wat de Duitse filosofe Hannah Arendt \u2018sociaal geluk\u2019\u00a0<\/i><\/span>7<\/sup><\/a><\/span> noemt.<\/p>\n Wanneer design nieuwe betekenissen overbrengt die menselijker en meer ervaringsgericht zijn, blaast het de woorden een nieuwe betekenis in en helpt het bij de vertaling van het potentieel van dergelijke nieuwe begrippen in concrete acties. Zodoende kan het helpen om open te staan voor nieuwe interpretaties van de wereld om ons heen, zodat de mogelijkheden ervan zich volledig kunnen manifesteren en ze vertaald kunnen worden in sociaal innovatieve oplossingen die leiden tot een verbetering van de levenskwaliteit.<\/p>\n Terwijl designers deze betekenisveranderingen vaak \u2018slechts\u2019 opvangen en uitvergroten, anticiperen ze er soms ook op door nieuwe betekenissen als prototype te produceren \u2013 door ze zichtbaar en concreet te maken en ze in te bedden in objecten, artefacten en scenario\u2019s. Al doende maken ze het mogelijk dat mogelijkheden die onder normale omstandigheden het risico lopen onuitgesproken of niet voldoende uitgedrukt te blijven, uitgesproken en bevestigd worden. Ze maken de weg vrij voor innovatieve oplossingen die anders moeilijk te bevatten zijn.<\/p>\n Het vergroten van het bewustzijn met betrekking tot deze betekenisverandering helpt bij het identificeren van bronnen, waarden, verhalen enzovoort. die door de abstractie van woorden door de tijd heen onopgemerkt de revue gepasseerd zijn. Het cre\u00ebert de kans voor deze mogelijkheden om zich te manifesteren, zodat ze gemakkelijker omgezet kunnen worden in concrete acties met een radicaal innovatief karakter. Dit impliceert dat wanneer designers zich volledig bewust zijn van hun rol als betekenismaker, ze hun waarde voor de context waarin ze te werk gaan vergroten. Daarom is er nood aan een culturele reflectie voor designers om zich actiever bewust te zijn van welke betekenissen ze in hun werk overdragen, en dienen ze zichzelf intenser af te vragen wat het betekent om waarden voor mensen te cre\u00ebren.<\/p>\n De afgelopen jaren speelde de provincie van Limburg een betekenisvolle rol in het experimenteren met manieren waarop design en kunst actief kunnen bijdragen aan de maatschappij. Dit maakt het volgens mij tot een perfecte invalshoek van waaruit men een meer globale culturele reflectie kan teweegbrengen over nieuwe betekenissen van bestaande termen waarmee wij, designers, rekening moeten houden bij het ontwerpen. Daarom vroeg ik een handjevol vrienden en collega\u2019s over de hele wereld om elk zo\u2019n verandering in betekenis en de implicaties ervan voor het toekomstige ontwerpen te bespreken. Hun bijdrages kunnen beschouwd worden als een bril waardoor we onze activiteiten als designers opnieuw kunnen bekijken en waarmee we ons kunnen afvragen wat we in onze regio zouden kunnen doen om deze semantische transformaties ernstiger te nemen en via een anticiperende houding de rol van haantje de voorste te spelen.<\/p>\n Wanneer een verschuiving onvoldoende is<\/b><\/p>\n Het kleine vocabularium van sociale innovatie hieronder,\u00a0<\/strong>geeft\u00a0slechts enkele voorbeelden van woorden, noties, die momenteel veranderen van betekenis en relevanter worden in de hedendaagse maatschappij. Designers zouden er rekening mee moeten houden wanneer ze proberen hun waarde te verhogen voor de levens van mensen in een diepere zin. Dit streven naar verbetering wordt tenslotte verondersteld een van de belangrijkste eigenschappen en doeleinden van designers die in en voor de maatschappij werken te zijn.<\/strong><\/p>\n Niettemin zijn er momenten waarop we gedwongen worden ons te realiseren dat bepaalde woorden overladen zijn geraakt met connotaties, tot op het punt dat ze niet langer nieuwe betekenissen kunnen omvatten. Ze hinderen niet alleen onze taal, maar ook ons denken. Dan hebben nieuwe betekenissen eenvoudigweg nieuwe woorden nodig.<\/p>\n Dergelijke nieuwe woorden vormgeven kan een bevrijdende oefening zijn die kan helpen om verder te gaan dan oude categorie\u00ebn en denkpatronen. Ook in dit proces kunnen designers een rol spelen als betekenismakers, door bijvoorbeeld nieuwe vocabularia te smeden om anderen te helpen de betekenis van wat verder dan het vanzelfsprekende ligt te verkennen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Virginia Tassinari, onderzoekster in design & filosofie, docente design en filosofie aan de LUCA School of Arts, pco-initiator DESIS Philosophy Talks, oprichtster van het DESIS LAB van de LUCA School of Arts. Industrie\u00ebn, autoriteiten en het bredere publiek in het algemeen zijn zich steeds bewuster van de rol die design kan spelen bij de creatie […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":7445,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[100],"tags":[],"class_list":["post-7444","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-essay"],"yoast_head":"\n